Trong quá trình hoàn thiện dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), Bộ Tài chính tiếp tục làm rõ các phương án điều chỉnh thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh, đặc biệt là nhóm có doanh thu từ 3 tỷ đồng trở xuống. Đây là nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, do đó mọi thay đổi về thuế đều có tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất – kinh doanh hằng ngày.
Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh – Tác động trực tiếp đến nghĩa vụ thuế
Sau khi tổng hợp ý kiến của đại biểu Quốc hội và cơ quan thẩm tra, Bộ Tài chính đã cập nhật các chỉ tiêu liên quan đến giảm trừ gia cảnh. Trước khi đi sâu vào từng thay đổi, cần nhìn rõ rằng đây là yếu tố quyết định mức thu nhập cá nhân phải nộp thuế, từ đó ảnh hưởng tới cả hộ kinh doanh có nguồn thu hỗn hợp.
Mức giảm trừ mới áp dụng từ Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội
- Giảm trừ bản thân: 15,5 triệu đồng/tháng
- Giảm trừ người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng
Với mức điều chỉnh này, cá nhân chỉ bắt đầu phát sinh thuế khi thu nhập vượt:
- 17 triệu đồng/tháng nếu không có người phụ thuộc
- 24 triệu đồng/tháng nếu có 1 người phụ thuộc
- 31 triệu đồng/tháng nếu có 2 người phụ thuộc
Tác động đến hộ kinh doanh
Đối với hộ kinh doanh có doanh thu ổn định, mức giảm trừ cao hơn đồng nghĩa với việc phần thu nhập thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân sẽ giảm đi, đem lại lợi ích trực tiếp cho các chủ hộ đang đồng thời có tiền lương hoặc thu nhập kết hợp.
Điều chỉnh biểu thuế lũy tiến từng phần – Giảm bậc, hạ thuế suất
Biểu thuế lũy tiến từng phần là công cụ trực tiếp xác định số thuế phải nộp, đặc biệt quan trọng đối với cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương – tiền công. Trước khi phân tích chi tiết, cần lưu ý rằng mục tiêu của đề xuất lần này là giảm gánh nặng thuế, tạo độ dàn trải hợp lý giữa các nhóm thu nhập.
Giảm số bậc từ 7 xuống 5 – Thuế suất hợp lý hơn
Phương án Chính phủ đã trình đề xuất giảm các mức 15% và 25% xuống lần lượt 10% và 20%, qua đó làm mềm biểu thuế và ngăn tình trạng nhảy bậc đột ngột. Điều này giúp:
- Người nộp thuế giảm nghĩa vụ ở hầu hết các mức thu nhập
- Hạn chế “cú sốc thuế” khi tăng thu nhập
- Tạo sự công bằng hơn giữa người có mức thu nhập cận nhau
Biểu thuế mới khắc phục hạn chế của dự thảo cũ
Các bậc thuế trước đây có điểm nhảy mạnh ở bậc 2 và 3. Với phương án điều chỉnh, biểu thuế trở nên hài hòa hơn, phản ánh đúng tinh thần cải cách thuế và phù hợp với mức sống tăng cao trong thực tế.
Mở rộng danh mục các khoản được miễn – giảm thuế
Nhóm miễn – giảm thuế luôn là mối quan tâm của hộ kinh doanh, đặc biệt là hộ có thêm thu nhập từ lao động cá nhân. Trước khi đi vào các khoản điều chỉnh, cần hiểu rằng việc bổ sung các khoản được miễn thuế giúp giảm đáng kể nghĩa vụ cho người nộp thuế.
Các khoản thu nhập được sửa đổi, bổ sung
Một số khoản được điều chỉnh cho phù hợp bối cảnh mới như:
- Thu nhập từ quỹ hưu trí bổ sung, hưu trí tự nguyện
- Tiền làm thêm giờ, làm việc ban đêm
- Tiền lương của ngày phép chưa nghỉ
- Trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc
- Lãi từ trái phiếu chính quyền địa phương
Bổ sung quyền trừ chi phí y tế – giáo dục trước khi tính thuế
Đây là điểm mới và có ý nghĩa lớn đối với nhiều hộ kinh doanh có con trong độ tuổi học tập hoặc cần chi phí chăm sóc sức khỏe. Việc được trừ chi phí hợp lý giúp số thu nhập thực chịu thuế giảm xuống, tạo sự công bằng với người có chi phí sống cao hơn.
Điều chỉnh ngưỡng doanh thu không chịu thuế – Hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ
Một trong những thay đổi quan trọng nhất – và là điểm mấu chốt đối với hộ kinh doanh – chính là điều chỉnh ngưỡng doanh thu không chịu thuế. Trước khi đi sâu vào phương pháp tính mới, cần hiểu rõ bối cảnh dẫn đến việc điều chỉnh này.
Nâng ngưỡng từ 100 triệu lên 200 triệu đồng/năm
Quốc hội đã thông qua thay đổi này trong Luật Thuế GTGT, và để đồng bộ hệ thống thuế, mức doanh thu không chịu thuế thu nhập cá nhân sẽ được nâng lên 200 triệu đồng/năm từ 1/1/2026.
Ý nghĩa đối với hộ kinh doanh
- Hộ kinh doanh siêu nhỏ sẽ không còn chịu áp lực nộp thuế từ mức doanh thu thấp
- Số hộ thuộc diện không chịu thuế sẽ tăng lên, giảm gánh nặng cho nhóm kinh doanh nhỏ lẻ
- Chính sách thể hiện sự chia sẻ của Nhà nước trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng
Nghiên cứu thay đổi phương pháp tính thuế cho hộ doanh thu dưới 3 tỷ
Đây là nội dung quan trọng nhất trong toàn bộ đề xuất, trực tiếp tác động đến đa số hộ kinh doanh. Trước khi phân tích từng phương án, cần hiểu rằng mục tiêu chính là tính thuế đúng bản chất: có lãi mới nộp thuế.
Tính thuế theo thu nhập (doanh thu – chi phí) cho hộ xác định được chi phí
Nếu hộ kinh doanh có doanh thu trên ngưỡng miễn thuế và xác định được chi phí, số thuế phải nộp sẽ tính theo thuế suất áp dụng với doanh nghiệp dưới 3 tỷ doanh thu. Điều này có nghĩa:
- Chỉ phần lợi nhuận thực tế mới phải nộp thuế
- Hộ có chi phí lớn (ví dụ: thương mại, sản xuất) sẽ nhẹ gánh hơn nhiều
- Trường hợp lỗ hoặc lãi thấp: không phát sinh thuế
Giữ cách tính theo tỷ lệ % trên doanh thu cho hộ không xác định được chi phí
Đối với hộ chưa thể lập sổ sách hoặc không đủ chứng từ chi phí, phương pháp khoán theo tỷ lệ hiện hành (0,5% – 2%) vẫn được giữ. Tuy nhiên, điểm thay đổi lớn là:
- Hộ được trừ ngưỡng doanh thu không chịu thuế trước, tức không thu thuế từ đồng đầu tiên như hiện nay
- Số thuế khoán giảm đáng kể cho hộ doanh thu thấp
Kết luận
Những đề xuất của Bộ Tài chính cho thấy định hướng giảm gánh nặng – tăng công bằng – tính đúng, tính đủ đối với thuế thu nhập cá nhân và thuế của hộ kinh doanh. Với các điều chỉnh về:
- Ngưỡng doanh thu được miễn thuế
- Phương pháp tính dựa trên thu nhập thực
- Biểu thuế lũy tiến giảm bậc, giảm thuế suất
- Mở rộng khoản miễn – giảm thuế
Hộ kinh doanh sẽ có nhiều cơ hội tối ưu chi phí thuế nếu biết cách tổ chức sổ sách và quản lý chi phí.
